Çocuğun Değerlendirilmesi

Çocukları değerlendirmek neden önemli? Ne sıklıkla çocukları değerlendirmeliyiz? Hangi ölçme-değerlendirme aracını kullandığımız önemli mi? Tek bir araç yeterli olur mu? Yoksa birden fazla ölçme değerlendirme aracını bir arada kullanabilir miyiz?

Soruların cevaplarını bulmak için hazırladığımız bu bölümü okumanızı tavsiye ederiz.

 


Çocukları destekleyebilmek için onların becerilerini ve gelişim göstermeleri gereken alanları iyi biliyor olmak önemlidir. Bu bilgileri edinebilmek için ise onları dikkatli bir şekilde gözlemlemek ve gelişimlerini takip etmek gerekir. Bunu sadece bizlerden beklenen, usulen yapılan bir iş olarak değil- önemli ve yararlı bilgiler edinebilmemizi sağlayan bir süreç olarak düşünmeliyiz. Bu süreçte bize yardımcı olacak bir takım ölçme ve değerlendirme araçlarını biliyor ve bunları etkili bir şekilde kullanabiliyor olmak çok önemlidir. Sık ve düzenli yapılan ölçmeler ve değerlendirmeler çocuklar ile ilgili etkili planlar yapabilmemizi sağlayacaktır.

Ölçme değerlendirme yapabilmemiz için birçok araç mevcuttur- kontrol listeleri, anekdotlar, gözlemler, portföyler, portfolyolar… Hangi ölçme-değerlendirme araçlarını kullanıyor olursak olalım, dikkat etmemiz gereken bazı noktalar vardır:

  • Ölçme değerlendirme yaparken birden fazla bilgi kaynağını yani ölçme değerlendirme aracını kullanıyor olmamız önemlidir. Bu olaylara farklı açılardan bakabilmemizi sağlar.
  • Her ölçme değerlendirme aracının kendi içinde artıları ve eksileri olabileceğini unutmamalıyız. Ölçme değerlendirmenin çocuğa fayda sağlamasını, yani onun öğrenmesine katkıda bulunması hedeflenmelidir. Bu da ölçme değerlendirme sonunda elde edinilen bilgilerin, planlara ve yaratılan öğrenme fırsatlarına entegre edilmesi ile mümkündür. Çocukların hangi konularda desteğe ihtiyaçları olduğunu saptayabilirsek bu ihtiyaçları yapacağımız planlamalarla karşılanmasını sağlayabiliriz.
  • Ölçme-değerlendirmenin tüm çocuklar için adil olması, bir diğer deyişle standart olması ve çocuklar arasında ayrım yapılmıyor olması önemlidir.
  • Çocuğun yanında aileyi de kapsıyor olması; çocuğun gelişimi hakkındaki detayları aile ile paylaşıyor olmamız açısından gereklidir.

Okul öncesi eğitim kurumlarında çocuklara ait portföyler, çocukların yıl boyu neler öğrendiklerini ve nasıl bir gelişim gösterdiklerin belirlemek amacıyla kullanılır. Bir çocuğun portföyü, o çocuk hakkında toplanmış çeşitli bilgilerden oluşur. Bunlar neler olabilir:

  • Çocuğun yaratıcı işlerinden örnekler ya da bu işlerin fotoğrafları,
  • Çocuk hakkında bir yıl boyunca yapılmış yazılı gözlemler,
  • Çocuğun içinde bulunduğu gelişim dönemlerine ait zihinsel becerileri, yıl boyunca bu becerilerin edinilip edinilmediğini gösteren kontrol listesi, (Örneğin; oyun oynarken renkleri isimlendirebilme ya da bir yere tırmanırken yüksek-alçak kavramına sahip olma gibi)
  • Çocuğun yıl boyunca fiziksel becerilerindeki gelişimleri ve değişimleri gösteren video kayıtları,
  • Çocuğun bir öyküyü betimlerken oluşturulmuş ses kayıtları,
  • Önceden belirlenmiş alanlarda, çocuğun yeteneğini gösteren ürün örnekleri

Eğitim yılı başında çocuklarla ilgili ne tür bilgiler toplayacağınızı planlamanız önemlidir.

Hazırlanan portföylerin içeriği yılda en az iki kere özetlenirse, portföy oluşturma gerçek amacına ulaşmış olur. Bu özetler daha sonra;

  • Çocuğun ilerlemesini fark etme ve belgeleme
  • Çocuğun sahip olabileceği özel gereksinimleri tanımlama
  • Çocuğun gereksinimlerini karşılamaya yönelik planlar geliştirme
  • Anne babalarla görüşme hazırlama
  • Uygulanan Programın etkinliğini belgeleme amacıyla öğretmen için temel oluşturacaktır.

 

Öneriler: Her çocuğun portföyünün içerdiği bilgileri özetlemede kullanabileceğiniz formlar hazırlayabilirsiniz. Bu formlar özellikle çocuğun anne babasıyla konuşurken size yardımcı olacaktır.

Çocuğun yaptığı işlerin örneklerini, fotoğraflarını, video kayıtlarını içeren portföyleri saklamak için plastik, karton geniş kutular ya da klasörler kullanabilirsiniz. Buradaki en önemli nokta etik olarak bu bilgilerin gizli tutulmasıdır.

 


Son zamanlarda okul öncesi ve ilköğretim sınıflarında sıkça duyduğumuz "Portfolyo" acaba ne anlama geliyor? Bir okulun ya da sınıfın, portfolyo oluşturma, yürütme ve değerlendirme ile ilgili benimsediği bir sistemi ve kuralları vardır. Bu kurallara geçmeden önce portfolyoyu farklı kişiler ve kaynaklar nasıl tanımlıyor bir bakalım. İşte birkaç tanım:

  • Portfolyo, öğrencinin yaşadığı sistem içinde öğrendiklerinden, ilgi ve becerilerinden, sanat çalışmaları ya da fen deneylerinden ve daha pek çok şeyden bazılarını seçip, anne-babasına kendi ağzı, aklı, yüreği ve bilgisiyle sunduğu ya da sergilediği bir süreçtir.
  • Öğrenci merkezli olup, öğrencinin kişisel çabalarını, ilerlemelerini ve başarılarını bir veya daha çok öğrenme aralıklarıyla ortaya koymasını sağlar (Collins,1991).
  • Öğrencilerin sınıf içerisindeki ve sınıf dışındaki çalışmalarını ve aktivitelerini ortaya koyan bir değerlendirme şeklidir.
  • Öğrenciye ve başkalarına öğrencinin bir veya daha fazla alandaki başarılarını sunma amacıyla öğrenci çalışmalarının aktarılmasıdır. (Arter ve Spandel,1991).
  • Öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirmeye almaları, her birinin kendi ilerleyişini izlemesini sağlar ve bireysel olarak öğrencilerin performanslarının değerlendirilmesi için bir temel oluşturur (Meisels ve Steel,1991).
  • Öğretmenlerin, elde edilen verileri gelecekteki eğitim hedeflerini daha gerçekçi olarak belirlemesine yardımcı olur. Bu şekilde öğrencileri motive etmeye, öğrenme sorumluluğunu almaya, düşünme ve yazmada gelişmelerine yardımcı olur (Murphy and Smith, 1990).

 

Portfolyo Derleme (bilgi veya veri toplama) ve Değerlendirme (çıkan sonucun incelenmesi)

  • Sürekli bir olaydır ve zaman içinde oluşur,
  • Değişik gelişimsel süreçleri kapsar,
  • Eğitimi destekler ve yönlendirir,
  • Her çocuk için farklı ve özeldir,
  • Çocuğun ne bildiğini vurgular,
  • Öğretmen ve çocuğun birlikte konuşarak değerlendirme yapmasını gerektirir,
  • Öğrenme sürecini belgeleyen bir veri oluşturur.

 

Portfolyo Neden Gereklidir?

  • Çocukların okulda yaptıkları resimleri, hikayeleri, günlükleri, harita ve benzeri şeyleri dikkatli kontrol etmek, çocuğa bireysel bir bakış açısı kazandırır ve öğrenen bir çevre sağlar.
  • Çocuğun çalışmasına sürekli bir bakış, gelişimini değerlendirebilmeye yardımcı olur.
  • Çocuğun becerisini, gelişimini sadece sayısal test skorlarıyla değil, çeşitli yollardan değerlendirme fırsatı yaratır.
  • Öğrenciler için çalışmalar daha anlamlı ve amaçlı hale gelir ve bu sayede süreklilik elde edilir.
  • Derleme ve değerlendirmenin sınıftaki eğitimle uyum içinde olmasını ve öğretmenle çocuğun birincil derecede değerlendirici olmalarını sağlar.
  • Portfolyo, çocukların ne yapmadıklarındansa ne yaptıklarını görmek, gelişimsel olarak ne kadar ilerlediklerini değerlendirmek ve bunu farklı açılardan belgelemek için önemlidir.

 

Çocuğun Rolü

Çocuğun kendi kendini değerlendirmesi portfolyo oluşturmanın ana noktasıdır. Portfolyo oluştururken, öğrenci hangi çalışmalarını dahil edeceğine kendisi karar verir. Böylelikle kendi yaptığı işlerle onur duyar ve bu çocuğu etkin çalışmalar yapması yönünde destekler. Katılımcılığı ve girişkenliği teşvik eder. Kendi başına karar verme ve kendi öğrenmesinin sorumluluğunu alır. Tüm bunlar çocuğu özgüvenini ve öz saygısını arttırmasına yardımcı olur. Ayrıca çocuk portfolyosunu sunarken iletişim kurma, yorum yapma ve kendini ifade etme becerilerini geliştirme fırsatı bulur.

 

Öğretmenin Rolü

  • Öğrencilere rehberlik eder, çalışmanın ne ifade ettiğini, öğrenmelerine nasıl katkıda bulunduğunu onlarla tartışır.
  • Örnekler sunar, en iyi çalışmaları seçmede öğrencilere yardımcı olur.
  • Öğretmen, sınıftaki portfolyoları öğrencilerin kolayca görebileceği ve ulaşabileceği bir yerde bulundurur.
  • Portfolyo dosyasını öğrencilere tanıtır ve bilgi verir.
  • Portfolyoyu hazırlarken yönlendirici sorular sorar. Örneğin, "Neden bu çalışmayı seçtin? Bu çalışmada en çok neyi beğendin? ...'nın kuvvetli yönleri sence neler? Sence en başarılı örnek hangisi? Neden o en başarılı ? Sence ..... ‘ı nasıl daha iyi bir hale getirebiliriz?" gibi

 

Portfolyo Dosyası İçin Neler Toplanabilir?

  • Sanat çalışmaları (resim, boyama, kolaj, el işleri gibi ürünlerin yanı sıra, doğal, yaratıcı, perspektif gösteren, alışılmadık ve görüş açısı olan iki-üç boyutlu figürler, şekiller ve çalışmalar)
  • Üç boyutlu ürünler ya da fotoğrafları (heykeller, soyut objeler, kilden yapılmış modeller, blok, lego vb. oyun materyalleri ile yapılmış yapılar, çalışmalar)
  • Öğrencinin ilgilerini açığa çıkarmayı sağlayan, kazanmış olduğu becerileri vurgulayan, onu onore edici fotoğraflar
  • Çocuğun büyük kas gelişimini belgeleyen öğretmen tarafından tutulmuş notlar, video kayıtları, anektodlar
  • Çocuğun müzik aktiviteleri ve parmak oyunlarına yönelik yeteneklerini gösteren fotoğraflar, video kayıtları, ve anektod kayıtları
  • Dil yeteneğini ortaya koyan hikaye tamamlama çalışmaları ya da hazırlanan kitapçıklar, ses kayıtları
  • İlk kez yazı veya adını yazmaya başladığı müsvetteler
  • Matematik çalışmalarından örnekler,  patern, grafik ve kavram bilgilerini, sayı kavramı bilgilerini gösteren çalışmalar (örneğin, bir kağıda çizilen 5 rakamının uhu ve fasulye tanelerini kullanarak etrafından geçtiğini gösteren iş örneği)
  • Mutfak aktivitelerinden fotoğraflar (örneğin, çocuk bir şey ölçerken, malzemeleri sayarken, pişirirken çekilmiş fotoğrafları)
  • Günlükler ya da fotokopileri, yazılmış hikayeler
  • Öğrencinin bir olaya, konuya karşı yazılmış ya da kasete/CDye kaydedilmiş kişisel cevabı veya hikayesi.
  • Öğrenci çalışmalarının bilgisayar odaklı örnekleri
  • Gezi fotoğrafları, video kasetleri ve gezi sonrası değerlendirme formları
  • Küçük grupların Fen-Matematik-Sosyal alanlardaki bilgi ve araştırma sonuçlarını (problem çözücü fikirler, icatlar, deneyler içeren) sunan video kaset görüntüleri.
  • Öğretmenin öğrencinin çalışması için yazdığı anektodlar, ya da çalışma üzerine eklenen notlar
  • Bütün sınıfın katıldığı proje ve grup çalışmalarında, katılan grup üyelerinin adları listelenmeli ya da en azından onun bir grup çalışması olduğunu not eden bir uyarı iliştirilmelidir.

 

Çocuk-Veli-Öğretmen Portfolyo Görüşmesi

Portfolyolar velilerle planlanacak bir görüşme sırasında paylaşılmalıdır. Öğretmen velilerin bu değerlendirme şeklini sorgulamasını doğal karşılamalıdır. Sistemi tanıdıkça, çocuklarının kendi kendilerini değerlendirebildiklerini gördükçe, onlar da bu tür bir değerlendirmeyi destekleyeceklerdir.

Çocuk-veli-öğretmen portfolyo görüşmelerine veliler bir davetiye ile sınıfa davet edilirler.

Portfolyoya yönelik çocuk-veli-öğretmen toplantısı veli duyuru yazısı örneğini görmek için lütfen tıklayınız.

Bu davetiyede, velinin çocuğuyla birlikte sınıf ve branş öğretmenleri ile yapacağı görüşmelerin saatleri belirtilmiştir. Sunum öğretmenin belirlediği bir ders alanında ya da sınıfta yapılır, geri bildirim için formlar hazırlanır. Öğrencinin sunumu sonunda bu form veliye verilir. Velinin çocuğu ile birlikte doldurması ve öğretmene iletmesi sağlanır. Bu üçlü görüşme her iki dönem sonunda yapılır.Portfolyo sunumu sırasında öğrencilerin yaptıklarını paylaşmalarına yardımcı olmak için öğretmen bir kaç temel soru sorabilir. Örneğin;

Bizimle ilk olarak paylaşmak üzere ne seçtin?

Niçin bu çalışmayı seçtin?

Bunun hakkında ne anlatmak istersin?

Bunu yaparken nasıl planladın? Ne düşündün?

Bugün bizimle tartışmak/sormak istediğin herhangi bir soru var mı?

Anlatmak istediğin nedir?

Nasıl yardımcı olabiliriz?

Şu ana kadar öğrendiğin, (portfolyoda) önemli bulduğun bir şey nedir?

Niçin bunun önemli olduğunu düşündün?

Bu çalışmada kendini güçlü hissettiğin bir yön var mı?

Bu çalışmadan ne öğrendin?

Diğerleri sana nasıl yardım etti?

Daha önce iyi olmadığın, ama şimdi daha iyi yapabildiğin şey nedir?

Neyi öğrendin?

Bu yeteneğini nasıl kullanıyorsun?

 

Portfolyolar ile Ne Yapılır?

Öğretmenler çocuğun gelişimini gösteren rubriklerden her döneme ait bir kopyayı portfolyoya koyar ve yıl sonunda çocuğun bir sonraki öğretmenine (ilköğretim okuluna başlıyacaksa 1. sınıf öğretmenine) teslim eder. Çocuğun bir önceki yıla ait portfolyosunu gözden geçirmek faydalıdır. Öğrenme modellerini, kullanılan teknikleri ve neler kazanıldığını görmek, çocuk hakkında genel bir fikir edinmek açısından portfolyolar incelenmelidir. Bu bilgiler özellikle okulun ilk zamanlarında oldukça önemlidir.

Portfolyo uygulamasının sonuçlarına ve çocuklarda görülen kazanımlara baktığımızda;

  • yeteneklerinin sergilenerek ilgi alanlarının geliştiği
  • arkadaşlarının portfolyolarını izleyerek birbirlerine yardımcı oldukları ve bu sayede gelecekte yapacakları ekip çalışmalarının filizlerinin atıldığı,
  • gelişimlerinin kanıtlarla ve daha sağlıklı bir şekilde izlenebildiği,
  • gerçekte ne öğrendiklerini velilerine somut olarak aktarabildikleri,
  • bilişsel, psiko-motor, sosyal, duygusal ve dil gelişimlerini gözlemlendiği,
  • okulda yaptıkarı çalışmalar, hikayeler, ses kayıt bantları, resim, proje çalışmaları, fotoğraflar, elişi etkinlikleri vb. kontrol ederek öz disiplini ve sorumluluk bilincini geliştirdikleri,
  • kendi kendilerini değerlendirme becerisi kazandıkları,
  • fiziksel, ruhsal ve sosyal alandaki gelişimlerini fark edebildikleri,
  • olaylara bakış açılarını değerlendirebildikleri, çok yönlü düşünebildikleri, yaratıcılık yönlerinin ve kendine güvenlerinin geliştiği görülmüştür.

Gözlem yapmak; çocukların davranışlarını anlamak, öğrenme süreci ve gelişimleri hakkında doğrudan bilgi edinmek için kullanılabilecek yöntemlerden biridir. Her çocuğun sınıf içinde ve sınıf dışında, eğitim faaliyetleri süresince ve serbest zamanlarda gözlemlenmesi ve gözlem kayıtlarının tutulması önemlidir. Çocuklar kendilerini yetişkinler kadar rahat ifade edemediklerinden, onları günlük aktiviteleri içerisinde gözlemlemek çocuk hakkında bilgi toplamak adına gerekli veriler sağlar.

Gözlemler çocukların doğal ortamında, üzerinde çalıştıkları faaliyeti ya da oynadıkları oyunu bölmeden ve gözlem yapıldığından haberleri olmadan yapılmalıdır. Gözlemlerin belli bir amaca yönelik yapılıyor olması yani gözlemi yapan kişinin neye dikkat etmesi gerektiğini önceden bilmesi gereklidir. Sanıyoruz mesleğe başladığınız ilk yıllardan bu yana farklı amaçlar için tuttuğunuz çeşitli kayıtlar olmuştur.  Bazen etkinlik kayıtları, bazen şarkı, tekerleme, oyun kayıtları, bazen de çocukların yaptığı gelişimsel çalışmalara yönelik kayıtlar ve daha diğerleri...

Belirli bir çocuğun ya da grubun davranışını gözlemlemenin birkaç değişik yolu olabilir. Bunlar;

  • Anektod Kayıtları

Çocuğun davranışlarının yazılı olarak tanımlanmasıdır. Bu kayıtlar ne yaşandığını, ne zaman ve nerede yaşandığını objektif olarak anlatmaya yarar. İsterse öğretmen kendi yorumlarını ve notlarını da kayıtların altına ekleyebilir.

 

Örnek Anektod Kayıdı

Çocuk Adı/Adları: Pınar, Özlem, Mert

Yaş: 4

Yer: ...... Anaokulu

Gözlem yapan kişi: Yeşim

Gözlem Yapılan Gelişim Alanı: Sosyal-Duygusal

Pınar ve Özlem Evcilik köşesinde yemek hazırlama sahnesi canlandırıyorlardı. Mert, Pınar ve Özlem’in yanına gelerek yemek yemek istediğini söyledi. Pınar, Mert’e dönerek “burada oynayamazsın, gördüğün gibi meşgulüz” dedi. Mert kızları izlerken “ben de baba oluğ, bulaşıkları yıkayabilirim” dedi. Özlem bir an durup düşündü, Pınar’a baktı ve “peki o zaman sen de bizimle oynayabilirsin” dedi.

  

ANEKTOD KAYIT FORMU
Çocuğun Adı-Soyadı:                                                      Kayıt Tutan Sınıf Öğretmeni:                                      
Tarih:
Gözlenen Durum:
Gözlenen Mekan ve Çocuk:
Yorumlar:

  

 

  • Örnek Tanımlama

Ali'nin bilişsel gelişimi (mantık-matematik): Ali, oyun zamanında, blok köşesinde, büyük blokları büyükten küçüğe doğru dizdikten sonra, her birinin üzerine çeşitli boylarda taşıtlar koydu. Ve "bu büyük köprü, büyük köprüden büyük araba geçer. Bu da küçük köprü, küçük köprüden de küçük araba geçer" dedi.

Ali sıralanmış bir dizi cismi, diğer bir sıralanmış dizi ile eşleştirir ama sayılarını karşılaştırmakta zorlanır. Az sayıda olan cisim gruplarına “daha az veya daha fazla” gibi kelimeler kullanarak karşılaştırabilir. Örneğin, küçük grup zamanında yerden topladığı kağıtları Ege’ninkilerle karşılaştırarak “benimki fazla” der.

Ali, 1’den 30’a kadar zorlanmadan sayar, 30’dan sonrası için ise zaman zaman hatırlatmaya ihtiyaç duyar. Önündeki 30 tane nesneyi tek tek parmağı ile  nesnelere dokunarak sayabilir.

Ali, yukarı, aşağıya, öne, arkaya, içine, dışına gibi alan ve yöne ile ilgili kelimeleri doğru yerde kullanır. Örneğin, küçük grup zamanındaki hareketli oyunda “iki elimi arkamda tuttum, başımı yukarı kaldırdım ve uzanarak çubuk krakeri yemeye çalıştım” der.

 

  • Olay-Örneklem

Bir davranışın nedenlerini ve sonuçlarını ortaya çıkarmak için kullanılır.

 

Örnek:  

Çocuk Adı: Elif

Yaşı: 4

Gün ve saat: 03/05/2009   10:30-11:30

Gözlemi Yapan Kişi: Yeşim

Gözlem Yapılan Gelişim Alanı: Sosyal-Duygusal

Elif sıklıkla vurma davranışı sergiliyor.

Zaman Davranış Öncesi Davranış Anı Davranış Sonrası  
    10:42 Elif ile Pınar krakerlerini yiyorlar. Pınar Elif’in çubuk krakerlerinden alır. Elif Pınar’a vurur. Pınar öğretmeni çağırır.
11:20   Elif kitabı Efe’nin elinden çeker ve Efe’ye vurur.

Efe de karşılık verir ve Elif’e vurur. Kitabı geri alır.

Elif başka bir kitap alır ve oturur.

 

 

  • Zaman-Örneklem

Bir davranışın belirli bir zaman dilimi içerisindeki sıklığını gözlemlemek amacıyla kullanılır. Gözlemi yapacak olan kişi gözlemine başlamadan önce hangi davranışı hangi zaman diliminde ve nasıl gözlemleyeceğine karar vermelidir. Belirlenen zaman dilimi içerisinde gözlemi yapılacak davranış dışındaki davranışlar dikkate alınmaz.

Zaman örneklemi genelde okul ortamında uygun olmayan davranışlar gösteren çocukların davranışlarının nedenini anlamak amacıyla kullanılır. (örneğin, sınıftaki diğer çocuklara karşı saldırgan davranışlar sergileyen bir çocuk ya da sınıf kuralları ve rutinlerine uygun davranmayan bir çocuk gibi). Zaman örneklemlerini aldıktan sonra öğretmen, çocukta istenmeyen davranışı değiştirmek adına yapabileceklerini planlar.

 

Örnek:   

Çocuk Adı: Elif

Yaşı: 5

Gün ve saat: 03/05/2009   09:45-10:00

Gözlemi Yapan Kişi: Yeşim

Gözlemi Yapılan Davranış: Başladığı etkinlikleri sonlandıramama

Olay Zaman Notlar
Sanat Köşesi-boyama etkinliği masada bitirilmeden bırakıldı 09:45  
Kitap köşesi-kitaba bakıyor, aldığı rafa geri bırakıyor 09:50  
Sessiz Köşe-yapbozları birleştirirken zorlanıyor, parçaları masa üzerinde yığılmış halde bırakıyor. Legoları alıyor ve legolarla oynamaya başlıyor. Öğretmen çocuklara oyuncakları toplama zamanı dediğinde, Elif legoları masada bırakıyor ve diğer çocukların yanına gidiyor.

09:55

10:00

Elif etkinlikleri sonlandırmak için ve de oyuncakları toplamak için sözel ödüllere/teşviklere ihtiyaç duyabilir.

 


Her yöntem bir diğerinden önemli ölçüde farklı olmasa da, farklı bilgilere ulaşmamızı sağlamaları açısından önemlidir. Tüm anlamlı olabilecek gözlemler, objektif bilgiler içermelidir. Objektif bilgi, görülebilir, koklanabilir, hissedilebilir, duyulabilir ve dokulunabilirdir. Durumu izleyen herkesin, durumu tanımlarken anlaşmaya varabileceği bilgi objektiftir. 

 

Örnek çocuk gözlem formu için lütfen tıklayınız.

 

  • Olay Kayıtları

Kayıt tutmak, öğretmenlerin çocukların eylem ve davranışlarının kısa tanımlamalarını yazdıkları en yaygın, aynı zamanda en basit gözlem yöntemidir. Burada öğretmen için en önemli araç küçük bir not defteri ve kalemdir. Öğretmen bu deftere uzun uzun olayı kaydetmez. Bazı anahtar sözcükleri not alır. Daha sonra daha fazla zamanı olduğunda, davranışın ya da durumun daha ayrıntılı bir tanımlamasını yazar.

Bu kayıtlar genellikle, birkaç paragraftan oluşur. Gözlemin yapılacağı önceden belirlenmiş bir zaman ya da yer yoktur. Öğretmen gerçekleşen olayın bir parçası olabilir ya da olmayabilir. Olaylar bir ya da birkaç çocuk hakkında da olabilir.  


Kontrol listelerinde amaç çocuğun çeşitli gelişim alanlarında nasıl geliştiğini belirlemektir. Bunu yanında bu listeler, öğretmenlere günlük plan içerisindeki etkinlikleri düzenleme konusunda da fikir verebilir. Çocukların hangi alanlara/ kazanımlara yönelik desteklenmeleri gerektikleriğinin biliniyor olması, o alanların çok çeşitli etkinliklerle güçlendiriimesine fırsat verebilir. Kontrol listelerin hem bireysel gözlemlerde, hem de grup gözlemlerinde aynı anda kullanabilirler.

Kontol listeleri gözlemlemek istenen gelişim alanına ait becerilerin (amaç ve kazanımların) listelenip, belirli zamanlarda yapılan gözlemlerle çeşitli formatlarda doldurulması şeklinde kullanılabilirler. ‘Evet/ hayır, “yapabiliyor/ yapamıyor”, “az/ çok” gibi...

Kullanım açısından kolay olmaları, öğretmenlerin bu yöntemi tercih etmeleri için sebep oluşturmaktadır. Öğretmenler istedikleri zaman kontrol listesi hazırlayabilir ve kullanabilirler. Esnek bir yapısı olması, çeşitli ölçme araçlarıyla birlikte de kullanılabilmesini sağlar. Öğretmenlerin yeni bilgiler edindikçe kayıtlarını güncelleyebiliyor olmaları kontrol listelerinin tercih edilmesinde önemli bir rol oynar.

Kontrol listelerini kullanırken dikkat etmemiz gereken bir husus mantıksal bir yolla düzenlenmiş olmalarından emin olmanızdır. Yani gelişim alanlarının doğru bir şekilde gruplandığından ve kendi içinde tutarlı oldupundan emin olmalısınız. Örneğin; zihinsel becerilerle ilgili bir kontrol listesinde, fiziksel gelişim alanına ait bilgilerin/ maddelerin olmamasına dikkat edilmelidir.

 

Gelişimsel kontrol listesi için lütfen tıklayınız.

Grup Gelişimsel kontrol listesi için lütfen tıklayınız.


Bir de gelişimsel kontrol listelerine çok benzeyen, ancak bazı ufak farkları olan bir diğer ölçme-değerlendirme aracından bahsedelim. Gelişimsel derecelendirme ölçekleri de aynı kontrol listeleri gibi, çocukların belirli gelişim alanlarından nasıl geçtiklerini, neleri yapabildiklerini/ yapamadıklarını görebilmemiz açısından kullanabileceğimiz araçlardır.

Derecelendirme ölçeklerini, kontrol listelerinden ayıran en önemli özellik; çocuğun davranışlarını derecelendirerek ölçmemizi sağlamasıdır.

Yani, çocuğun davranışlarını sadece kontrol etmek amacıyla yapıp yapamadığına bakmak değil, davranışın derecesini, sıklığını, özellikle hangi zamanlarda yapıldığını görebilmemiz açısından kullanılır.

Derecelendirme ölçekleri dediğimizde iki farklı ölçekten bahsedebiliriz. Bunlardan biri, sayısal derecelendirme ölçekleridir. Sayısal ölçeklerde, belirlediğimiz derecelendirmelerin her birine bir numara verir ve değerlendirmeyi bu şekilde yaparız. En kolay kullanılan değerlendirme ölçeğidir.

 

Sayısal Derecelendirme Ölçeği örneği için lütfen tıklayınız.

Grafik Derecelendirme Ölçeği örneği için lütfen tıklayınız.

 

Bazı gelişim alanlarını incelerken, kontrol listelerini kullanmak yerine, derecelendirme ifadelerini kullanmak öğretmenler açısından daha işlevsel olabilir. Çünkü, kontrol listesinde bir davranışın sadece görüldüğü ya da görülmediği bilgisi verilirken; derecelendirme ölçeğinde o davranışın ne sıklıkla görüldüğü hakkında bilgi sahibi olabiliriz. Ya da gözlem raporu gibi açık uçlu bir araç kullanmaktansa, çocuğun davranışları hakkında öğretmene ipucu verebilecek ifadelerden oluşturulmuş bir ölçek kullanmak daha hızlı ve kolay olacaktır. Yine de öğretmenin yaptığı detaylı bir gözlem varsa, daha sonra herhangi bir zamanda, bu gözlemdeki bilgiler bir değerlendirme ölçeğine kolaylıkla dökülebilir.

Öğrenilmesi, anlaşılması ve geliştirilmesi kolay olan değerlendirme araçlarından birisidir. Yani öğretmenin özel olarak bir eğitim alması ya da bilgilenmesi gerekmemektedir. Bu kolaylıklardan dolayı da öğretmenlerin bu araçları seçmeleri muhtemeldir. Örneğin, sizler de kullanmakta olduğunuz kontrol listesini bir derecelendirme ölçeğine kolaylıkla dönüştürebilirsiniz. Nasıl mı? Hep birlikte bir bakalım.

 

Kontrol listesini bir derecelendirme ölçeğine dönüştüğünü görmek için lütfen tıklayınız.

Sizin de gördüğünüz gibi, sosyal-duygusal alan için kullanılan amaç ve kazanımların listesini aynı kontrol listesi hazırlar gibi bir tablo oluşturup, bu kazanımların ne sıklıkla görüldüğüne dair daha detaylı bilgi edinmek istediğimizde bu şekilde bir tablo hazırlayabiliriz.

 


İş örnekleri, çocuğun çeşitli alanlarda sınıf içi etkinliklerinde yaptığı örnekleri içerir. Öğretmenler, eğitim yılının başlarında, değerlendirme amaçlı ne tür örneklerin toplanacağı konusunda anlaşmaya varmalı ya da hedef koymalıdırlar. Eğer gelişimsel alanlara yönelik iş örnekleri saklanamayacak, korunamayacak bir formatta ise, fotoğrafı çekilmeli ya da basit bir çizimi saklanmalıdır. Çocuğun yaratıcı çalışmalarından örnekler her çocuğun kişisel özelliklerinin farkına varılması açısından önemlidir.

 

Öneri: Video kayıtları, büyük kas gelişimi alanındaki koordinasyon ilerlemesini ya da aynı şekilde ses kasetleri de, dil gelişimi alanındaki becerileri belgelemek amacıyla kullanılabilir.

 


Rubriklerin en sık karşılaşılan kullanım şekli öğrencilerin çalışmaları/ ürünleri ve herhangi bir konuda performansıyla ilgili olanlardır. Örneğin, bireysel ve grup projeleri, sergiler, sanatsal ürünler ve sunum performanslarıdır. Rubriklerde bir seviyedeki performansı diğer seviyelerden ayırabilmek için yönergeler bulunur ve bu yönergelere göre seçimler yapılır. Okul öncesi eğitiminde çoğunlukla öğrencinin gelişimi ve öğrenme sürecindeki ilerlemeyi değerlendirmek için kullanılır.

Okuma Rubriğine bir örnek:

İsim:

Tarih:

Yazılı kaynaklara ilgi gösterir

                           

1

2

3

Kendisine okunmasına kısıtlı bir ilgi gösterir.

Kendisine okunmasında hoşlanır ve sevdiği hikayeleri tekrar tekrar duymak ister

Okumak istediği kitapları seçer ve sevdiği hikayeleri tekrar tekrar duymayı talep eder.

Kitaplara karşı az bir ilgi gösterir.

Kitaplara yönlendirilirse okur.

Zorlamaya gerek olmadan okur.

Bilinen hikayeleri okumaya hevesli değildir.

Bilinen hikayeleri okumaya heveslidir.

Sevdiği hikayelerin okunmasına öncülük eder.

Sınıf kitaplığını kullanmaya hevesli değildir.

Yönlendirildiğinde sınıf kitaplığını kullanır

Gönüllü olarak sınıf kitaplığını kullanır.

 


Sınıf öğretmenleri, genellikle tüm çocukların gelişimleri hakkında gözlem yapar, tuttukları kayıtlar ve kullandıkları gelişimsel kontrol listeleri sayesinde detaylı bilgiye sahip olurlar. Bu sebeple çoğu zaman bir çocuğun gelişiminin normal seyrinde gitmediğini ilk önce öğretmenler fark ederler. Böyle zamanlarda gelişimsel testlerin devreye girmesi ve detaylı bir gelişimsel değerlendirmenin yapılması son derece önemlidir.

 

Peki bu testleri bir okul öncesi öğretmeni uygulayabilir mi? Ya da uygulamalı mıdır?

Cevabımız hayır yönünde olacaktır. Çünkü okul öncesi öğretmenleri bu konuda eğitim almadıklarından, gelişimsel testlerin mutlaka eğitimli bir profesyonel tarafından yüz yüze uygulanması gerekmektedir.

Eğer öğretmen, çocuğun özel gereksinimleri olabileceğinden şüphelenirse, uygun gelişimsel testlerin uygulanması konusunda aile ile görüşmeli, bunun gerekliliğini açıklamalıdır. Erken müdahalenin çoğu kez hayat kurtardığı bilgisi aile ile paylaşılmalıdır.

Bulunduğunuz kurumda, bu konuda eğitimli uzman tarafından da çözümlenemeyen bir sorun söz konusu ise, en uygun olan aileyi en yakın hastane, danışmanlık merkezi ya da uzmanlara yönlendirmektir. Hatta önceden hazırlayacağınız bir listeyi aileye sunarak kendi seçimlerini yapmalarına olanak sağlamak da son derece faydalı olacaktır.

Değerlendirme Amaçlı Kullanılan Bazı Ölçek ve Testlerin İsimlerini liste halinde görmek için lütfen tıklayınız.


 

Wortham, S. C. (2005). Assessment in early childhood education. NJ: Pearson Education, Inc.